وبلاگ
افزایش وزن کودکان ۲ تا ۱۲ سال: راهنمای والدین بر اساس پژوهشها

محتوای مطلب
دسته بندی
آخرین مطالب
«بچهام هیچی نمیخورد» شاید پرتکرارترین جمله در مطب پزشکان کودکان باشد. افزایش وزن کودکان با بزرگسالان فرق اساسی دارد: کودک در حال رشد است، اشتهایش روزبهروز تغییر میکند و فشار برای غذا خوردن معمولاً نتیجه عکس دارد. در این راهنما برای کودکان ۲ تا ۱۲ سال توضیح میدهیم کی باید نگران بود، پژوهشها درباره بدغذایی و اصرار به غذا خوردن چه میگویند و چطور با غذای خانه کالری کودک را بالا ببرید.
قبل از هر برنامه افزایش وزن، کودک باید توسط پزشک کودکان معاینه شود و منحنی رشدش بررسی شود. کموزنی کودک ممکن است علت پزشکی داشته باشد.
آیا کودک من واقعاً کموزن است؟
وزن کودک را نمیشود با همسنهایش یا با یک عدد ثابت مقایسه کرد. سازمان جهانی بهداشت برای کودکان زیر ۵ سال «استانداردهای رشد» و برای ۵ تا ۱۹ سال «منحنیهای مرجع رشد» منتشر کرده که پزشک با آنها وزن، قد و BMI کودک را نسبت به سن و جنسش میسنجد.
مهمترین نکته، مسیر رشد است. کودکی که همیشه روی صدک پایین منحنی بوده و به همان شکل رشد میکند، ممکن است ذاتاً ریزنقش باشد. اما کودکی که از صدک خودش پایین افتاده، نیاز به بررسی دارد.
این نشانهها دلیل مراجعه به پزشک هستند:
- افت در منحنی رشد وزن یا قد نسبت به ماههای قبل
- کاهش وزن، یا ثابت ماندن وزن برای چند ماه
- اسهال مزمن، نفخ، استفراغ مکرر یا درد شکم
- خستگی و بیحالی، رنگپریدگی یا بیماریهای مکرر
- محدودیت غذایی شدید (فقط چند غذای خاص)، اضطراب یا عق زدن هنگام غذا
بدغذایی چقدر شایع است؟
یک متاآنالیز شیوع بدغذایی در کودکان خردسال را حدود ۲۲ درصد برآورد کرد؛ یعنی تقریباً از هر ۵ کودک، یکی. همین مطالعه نشان داد با بالا رفتن سن در سالهای اول زندگی، امتیاز «سختگیری در غذا» بهطور طبیعی کمی بیشتر میشود. پژوهشگران تأکید کردهاند که رابطه والد و کودک سر غذا دوطرفه است: رفتار والدین روی کودک اثر میگذارد و برعکس.
پس بدغذایی در بیشتر کودکان یک مرحله رشدی است، نه بیماری؛ اما اگر رشد کودک را مختل کرده باشد، باید جدی گرفته شود.
چرا اصرار به غذا خوردن نتیجه عکس دارد؟

در یک آزمایش، به کودکان پیشدبستانی در یک نوبت گفته شد «سوپت را تمام کن» و در نوبت دیگر نه. نتیجه جالب بود: کودکان وقتی تحت فشار نبودند، بهطور معناداری بیشتر خوردند و حرفهای منفی خیلی کمتری درباره غذا زدند. کودکانی که در خانه هم بیشتر به غذا خوردن مجبور میشدند، صدک BMI پایینتری داشتند.
یک رویکرد شناختهشده در تغذیه کودکان، «تقسیم مسئولیت» است: والد تعیین میکند چه غذایی، کی و کجا سرو شود و کودک تعیین میکند چقدر بخورد. این یعنی وعدههای منظم و غذای خوب را فراهم کنید، اما سر مقدار با کودک کشمکش نکنید.
افزایش وزن کودکان با غذای خانه: ۸ راهکار
- برنامه منظم: ۳ وعده اصلی و ۲ تا ۳ میانوعده در ساعتهای ثابت. بین وعدهها خوراکی و نوشیدنی شیرین ندهید تا اشتهای وعده بعد حفظ شود.
- کالری بیشتر در همان حجم: یک قاشق چایخوری روغن زیتون یا کره در برنج، سوپ یا پوره؛ ارده یا کره بادامزمینی روی نان؛ پنیر روی املت.
- لبنیات پرچرب: شیر، ماست و پنیر پرچرب (اگر پزشک منع نکرده). یک متاآنالیز روی کودکان ۶ تا ۱۸ ساله نشان داد مصرف بیشتر لبنیات وزن و توده بدون چربی را کمی بیشتر کرد.
- میوه خشک و مغزها، به شکل امن: خرما، کشمش و انجیر کالری بالایی دارند. مغزهای کامل (گردو، بادام، پسته) برای کودکان خردسال خطر خفگی دارند؛ برای آنها پودر یا کره مغزها را در غذا بریزید.
- اول غذای پرکالری، بعد سالاد و سوپ آبکی: سبزی را هم بدهید، اما نه جوری که معده کوچک کودک را قبل از غذای اصلی پر کند.
- نوشیدنی پرکالری بین وعدهها: شیر یا شیک خانگی شیر و موز، به جای آبمیوه صنعتی و نوشابه.
- غذای جدید در کنار غذای آشنا: یک غذای جدید را کنار غذایی که کودک دوست دارد بگذارید، بدون اصرار؛ گاهی چند بار امتحان لازم است.
- محیط آرام: بدون تلویزیون و گوشی، در جمع خانواده، با زمان محدود (حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه). بعد از آن بشقاب را بدون دعوا جمع کنید.
خوراکیهای پرکالری مناسب کودکان

اعداد این جدول از پایگاه داده USDA محاسبه شدهاند. اندازه سهم کودک بسته به سن، کوچکتر از این مقادیر است.
| خوراکی | مقدار | کالری | پروتئین (g) | کربوهیدرات (g) | چربی (g) |
|---|---|---|---|---|---|
| روغن زیتون | ۱ قاشق غذاخوری | ۱۱۹ | ۰ | ۰ | ۱۴ |
| کره | ۱ قاشق غذاخوری | ۱۰۲ | ۰ | ۰ | ۱۲ |
| کره بادامزمینی | ۲ قاشق غذاخوری | ۱۹۱ | ۷ | ۷ | ۱۶ |
| ارده | ۱ قاشق غذاخوری | ۸۹ | ۳ | ۳ | ۸ |
| خرما | ۵ عدد | ۱۰۰ | ۱ | ۲۷ | ۰ |
| کشمش | ۱ مشت کوچک (۲۸ گرم) | ۸۵ | ۱ | ۲۲ | ۰ |
| انجیر خشک | ۴ عدد | ۸۴ | ۱ | ۲۱ | ۰ |
| آووکادو | نصف آووکادو | ۱۶۰ | ۲ | ۹ | ۱۵ |
| شیر پرچرب | ۱ لیوان | ۱۴۹ | ۸ | ۱۲ | ۸ |
| ماست پرچرب | ۱ پیمانه | ۱۴۹ | ۹ | ۱۱ | ۸ |
| پنیر سفید | ۳۰ گرم | ۸۰ | ۴ | ۱ | ۶ |
| تخممرغ | ۱ عدد | ۷۸ | ۶ | ۱ | ۵ |
| جو دوسر | ۴۰ گرم (خشک) | ۱۵۲ | ۵ | ۲۷ | ۳ |
| برنج پخته | ۱ پیمانه پخته | ۲۰۵ | ۴ | ۴۵ | ۰ |
| سیبزمینی آبپز | ۱ عدد متوسط | ۱۱۸ | ۳ | ۲۷ | ۰ |
| عدس پخته | ۱ پیمانه پخته | ۲۳۰ | ۱۸ | ۴۰ | ۱ |
| موز | ۱ عدد متوسط | ۱۰۵ | ۱ | ۲۷ | ۰ |
| ران مرغ | ۱۰۰ گرم پخته | ۱۷۹ | ۲۵ | ۰ | ۸ |
آنچه نباید انجام داد
- شربت و قرص اشتهاآور بدون تجویز پزشک: شربتهای رایج اشتها مثل سیپروهپتادین دارو هستند. یک مرور نظاممند نشان داد در بعضی گروههای کموزن مؤثرند و شایعترین عارضهشان خوابآلودگی است؛ اما تصمیم برای مصرف آنها فقط با پزشک است.
- معجون و پودرهای بدون مجوز: ممکن است کورتون پنهان داشته باشند که برای کودک در حال رشد خطرناک است.
- رشوه و تهدید با غذا: «اگر غذات را بخوری، شکلات میگیری» به کودک یاد میدهد غذای اصلی بد و شیرینی جایزه است.
- مقایسه با بچههای دیگر و حرف زدن درباره لاغری کودک جلوی خودش.
- شیر زیاد بین وعدهها در کودکان خردسال: شیر خوب است، اما اگر کودک روزی چند لیوان شیر بخورد، ممکن است دیگر برای غذا جا نداشته باشد. مقدار مناسب را از پزشک بپرسید.
برنامه غذایی اختصاصی افزایش وزن کودکان
هر کودک با سن، رشد، اشتها، غذاهای مورد علاقه و برنامه روزانه خودش متفاوت است. در برنامه غذایی افزایش وزن کودکان، بعد از اینکه پزشک کودکان علت پزشکی را بررسی کرد، کارشناس ارشد تغذیه بالینی برنامهای با غذاهای معمولی خانه، بدون دارو و مکمل، برای فرزندتان مینویسد. اگر فرزندتان ۱۳ سال یا بزرگتر است، مقاله استراتژیهای مؤثر افزایش وزن برای نوجوانان را ببینید.
پرسشهای متداول
چرا کودکم غذا نمیخورد؟
شایعترین علتها بدغذایی دوران رشد، خوردن تنقلات و نوشیدنی بین وعدهها، و کشمکش سر غذاست. بیماریهای گوارشی، کمخونی و عفونتهای مکرر هم میتوانند اشتها را کم کنند و باید توسط پزشک بررسی شوند.
بهترین غذا برای چاق شدن کودک چیست؟
غذای تکی معجزه نمیکند. غذاهای خانه با کمی روغن یا کره بیشتر، لبنیات پرچرب، تخممرغ، ارده و کره بادامزمینی، خرما و موز کالری را در حجم کم بالا میبرند.
آیا شربت اشتهاآور برای کودک خوب است؟
شربتهای اشتهاآور دارو هستند. فقط پزشک بعد از بررسی علت کماشتهایی میتواند تصمیم بگیرد که لازم است یا نه.
کودکم فقط چند غذای خاص میخورد، چه کنم؟
همان غذاها را پرکالریتر کنید و غذای جدید را بدون اصرار کنار آنها بگذارید. اگر تعداد غذاهای قابلقبول خیلی کم است یا کودک با غذای جدید عق میزند، با پزشک مشورت کنید.
چقدر طول میکشد وزن کودک بالا برود؟
معمولاً تغییر در وزن کودک در ۱ تا ۳ ماه دیده میشود. وزن را ماهی یک بار با یک ترازو بسنجید و روند آن را با پزشک روی منحنی رشد بررسی کنید.
کودکتان کماشتهاست و وزنش بالا نمیرود؟
برنامه غذایی افزایش وزن کودکان بعد از بررسی پزشک کودکان، بر اساس سن، رشد، اشتها و برنامه روزانه فرزندتان توسط کارشناس ارشد تغذیه بالینی نوشته میشود؛ بدون دارو و مکمل.
برنامه غذایی افزایش وزن کودکانمنابع: سازمان جهانی بهداشت، استانداردهای رشد کودکان زیر ۵ سال؛ سازمان جهانی بهداشت، استانداردهای رشد کودکان و نوجوانان؛ Cole NC و همکاران، «عوامل مرتبط با بدغذایی در کودکان خردسال: مرور و متاآنالیز»، Nutr Rev ۲۰۱۷ (PubMed)؛ Galloway AT و همکاران، «اثر معکوس اجبار کودک به غذا خوردن»، Appetite ۲۰۰۶ (PubMed)؛ Kang K و همکاران، «اثر مصرف شیر و لبنیات بر رشد کودکان و نوجوانان ۶ تا ۱۸ سال: متاآنالیز»، Adv Nutr ۲۰۱۹ (PubMed)؛ Harrison ME و همکاران، «سیپروهپتادین برای تحریک اشتها و افزایش وزن: مرور نظاممند»، Appetite ۲۰۱۹ (PubMed)؛ وزارت کشاورزی آمریکا (USDA)، پایگاه FoodData Central؛ مقادیر کالری و درشتمغذی جدولها.
مشاوره اولیه رایگان
سؤالی دارید؟ شمارهتان را بگذارید
کارشناس ویتامین فیت با شما تماس میگیرد.











